การเดินทางของโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย สร้างเสริมประสบการณ์ให้เด็กเรียนรู้อย่างมีความสุขสนุกกับกิจกรรมการทดลอง พัฒนาทักษะด้านต่าง ๆ เพื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่ดีและมีคุณภาพ

          โครงการ "บ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย”เป็นโครงการที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารีทรงพระกรุณาพระราชทานพระราชดำริให้คณะกรรมการนำไปพิจารณาริเริ่มดำเนินการนำร่องในประเทศไทยโดยได้ทอดพระเนตรตัวอย่างโครงการนี้ คราวเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศเยอรมนีเมื่อปีพ.ศ. 2552 คณะกรรมการโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย จึงได้ติดต่อกับมูลนิธิ Haus der kleinen Forscher โดยการประสานงานของ Mr. Thomas Tillmann เพื่อขออนุญาตนำกิจกรรมนี้มาทดลองทำในประเทศไทยบัดนี้ทั้งสองฝ่ายได้ทำความตกลงร่วมกันเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

          โครงการได้ผนึกกำลังหน่วยงาน8 พันธมิตร ร่วมดำเนินโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย ได้แก่

               1. มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา

               2. สถาบันส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี(สสวท.)

               3. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน(สพฐ.)

              4. องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ(อพวช.)

              5. สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ(สวทช.)

              6. บริษัท บี.กริม

              7. บริษัทนานมีบุ๊คส์ จำกัด

              8. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว)

          โดยเริ่มนำใบงานชุดกิจกรรมการทดลองเรื่อง "น้ำ” มาให้เด็ก ๆได้สนุกกับการทดลองวิทยาศาสตร์ที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน จนถึง ณ ปัจจุบันโครงการได้พัฒนาหลักสูตรและกิจกรรมสร้างความตระหนักและความรู้ทักษะเชื่อมโยงกับสังคม สิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนตามแนวทางการศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (ESD : (Education for Sustainable Development) เพื่อตอบสนองแนวทาง17 ข้อของ UN sustainable development goals (SDGs)

          ซึ่งเรายังไม่หยุดนิ่งเพียงแค่นี้ในอนาคตเรามีแนวทางที่จะขยายแนวคิดของโครงการไปทั่วประเทศรวมถึงขยายแนวคิดสู่ระดับประถมศึกษาด้วยเช่นกัน

          โครงการ"บ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย” ระดับประถมศึกษา เป็นโครงการที่ส่งเสริมและพัฒนากระบวนการทางวิทยาศาสตร์เบื้องต้นให้แก่นักเรียนในระดับชั้นประถมศึกษาผ่านกิจกรรมการทดลอง เพื่อศึกษาเรื่องราวและสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวเราที่นักเรียนสนใจ นักเรียนได้ทดลองปฏิบัติกิจกรรมโดยใช้กิจกรรมการทดลองทางวิทยาศาสตร์ ที่ส่งเสริมพัฒนาการให้นักเรียนสามารถเรียนรู้ได้จากการสังเกตผ่าน ประสาทสัมผัสทั้งห้าฝึกทักษะกระบวนการคิด แก้ปัญหา จากสิ่งที่เรียนรู้ได้ตามวัยของนักเรียนโดยใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และสามารถนำประสบการณ์ ที่ได้จากการเรียนรู้ไปประยุกต์ใช้ในเหตุการณ์ในชีวิตประจำวันได้

          หลักเกณฑ์ของการดำเนินการตามโครงการ"บ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย” ระดับประถมศึกษา

               1)นักเรียนทุกคนได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมการสืบเสาะอิสระตามหัวข้อ/คำถามที่ตนเองสนใจโดยอาจจะทำเป็นกิจกรรมเดี่ยว หรือ กลุ่ม ตามความสนใจและความเหมาะสมโดยนักเรียนมีอิสระในการเลือกหัวข้อและกลุ่มเอง

               2)แต่ละโรงเรียนทำรายงานสรุป หัวข้อกิจกรรมการสืบเสาะอิสระที่นักเรียนได้ทำ พร้อมรายละเอียดสั้น ๆ เกี่ยวกับหัวข้อนั้น ได้แก่กิจกรรมเดี่ยว/กลุ่ม คำถามที่นักเรียนสนใจกิจกรรมที่นักเรียนทำ และข้อสรุป/ค้นพบของนักเรียน

               3)แต่ละโรงเรียน เลือกการสืบเสาะอิสระมา 1 หัวข้อที่น่าสนใจที่สุด (กิจกรรมเดี่ยว/กลุ่มก็ได้)เพื่อส่งสำหรับเป็นหลักฐานในการประเมินเพื่อการรับตราพระราชทานบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย(โดยอาจจะเป็นรายงานหรือการนำเสนอในรูปแบบใดก็ได้ ที่เด็กเป็นผู้บันทึกรวบรวมและนำเสนอด้วยตัวเอง)

          การสืบเสาะอิสระ (Independent Study)

               การสืบเสาะอิสระ คือการที่เด็กได้สืบเสาะหาคำตอบของคำถามที่ตนเองสงสัย รวมถึงการจดบันทึกและจัดทำรายงานเพื่อสรุปและนำเสนอข้อค้นพบ ด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์

          เป้าหมายของการสืบเสาะอิสระ

               เพื่อให้นักเรียนได้เรียนรู้จากสิ่งที่สนใจรอบตัวผ่านการตั้งคำถามวางแผน ดำเนินการสืบเสาะ บันทึกผล และสื่อสารด้วยตนเอง (อาจจะมีครู พ่อแม่ผู้ปกครอง ในการแนะนำหรือช่วยเหลือเมื่อจำเป็น)

          รูปแบบในการสืบเสาะอิสระ

               ●การทดลอง (Experiment) เป็นการออกแบบวิธีการเพื่อทดสอบสมมติฐาน โดยมีการวางแผนขั้นตอนกำหนด/ควบคุมตัวแปร บันทึกผลของการทดสอบ เพื่อยืนยันหรือปฏิเสธสมมติฐาน เช่นขนมปังนุ่มฟู เครื่องกรองน้ำมันน้ำยาเป่าฟอง ภาพเงา

               ●การสำรวจ (Survey)เป็นการรวบรวมข้อมูลหรือออกไปสำรวจพื้นที่ต่างๆ เพื่อนำข้อมูลมาจัดจำแนกและนำเสนอ ตัวอย่างเช่น เสียงที่มาจากป่าพรุ เมนูอาหารกลางวัน ขนมในโรงเรียนที่เพื่อน ๆ ชอบ สัตว์ในทุ่งนา ใบไม้เปลี่ยนสี รังมดใต้ต้นไม้ PM. 2.5

               ●การสังเกต(Observing)เป็นการสังเกตหรือติดตามการเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่าง ๆที่อยู่รอบตัว ตัวอย่างเช่นการสร้างรังของนก มดจอมพลัง กว่าจะมาเป็นผลไม้ข้าวโพด หนอนตัวน้อย ไส้เดือนในแปลงผัก ดวงดาวและดวงจันทร์ วงจรชีวิตสัตว์

               ●การสร้างสิ่งประดิษฐ์ (Inventing)เป็นการสร้างสรรค์ชิ้นงาน (ของเล่น ของใช้ เครื่องแต่งกาย)จากวัสดุต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัว เช่น วัสดุเหลือใช้หรือวัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่นโดยจะต้องมีการประยุกต์หลักการทางวิทยาศาสตร์มาใช้ในการปฏิบัติ เช่น บ้านนกจากกิ่งไม้ จานจากใบพืช สีเทียนจากธรรมชาติ นาฬิกาแดด เสื้อกันฝนจากขยะของเล่นจากวัสดุเหลือใช้ตุ๊กตาจากดินเหนียว หน้ากากจากเสื้อตัวเก่า

               ●การเยี่ยมชมแหล่งเรียนรู้ (Field Trip)เป็นการศึกษาเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ ต่าง ๆ ในชุมชน เช่น พิพิธภัณฑ์ ร้านค้าโรงงาน ฟาร์ม สถานที่ท่องเที่ยว โดยมีวิทยากรให้คำแนะนำให้ความรู้ เช่นอุปกรณ์ทำนา ฟาร์มไส้เดือน พนักงานในร้านสะดวกซื้อ นักดับเพลิงชีวิตบนดาวอังคาร

          การสืบค้น (Searching/Research)เป็นการศึกษาหาข้อมูลจากหนังสือหรืออินเทอร์เน็ตเพื่อรวบรวมและสรุปข้อมูลที่ได้ และนำเสนอเช่น งู ฉลาม ไดโนเสาร์ดาวเคราะห์ กล้วยไม้ สิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเล

          หลังจาก10 ปี โครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย  เรามีเป้าหมายที่ใหญ่ขึ้นและจากนี้ต่อไปอีก 20 ปี หรือ 30 ปี  ขอให้คุณครูและบุคลากรทางการศึกษาทุกท่านเป็นพลังในการพัฒนา เด็กๆ ของเราให้เติบโตเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพไปพร้อมกับโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย ตลอดไป

          สามารถเข้าถึงคู่มือการจัดกิจกรรมโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับประถมศึกษา ผ่าน QR Code นี้