ขนมสายบัว ภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี

"ขนมสายบัว ภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี”

"อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี เป็นพื้นที่ที่มีวิถีชีวิตผูกพันกับคลองและพื้นที่เกษตรกรรม หนึ่งในภูมิปัญญาอาหารพื้นบ้านที่สืบทอดกันมา คือ ‘ขนมสายบัว’ ขนมไทยพื้นถิ่นจากชุมชนลำผักกูด ซึ่งนำสายบัวที่หาได้ในท้องถิ่นมาผสมกับแป้ง มะพร้าว และน้ำตาล ก่อนนำไปนึ่งจนหอมนุ่ม”

"สำหรับตำรับดั้งเดิม ประกอบด้วยสายบัว 2 กิโลกรัม แป้งข้าวเจ้า 500 กรัม แป้งมัน 200 กรัม น้ำตาล 500 กรัม มะพร้าวทึนทึก 500 กรัม หัวกะทิ 300กรัม เกลือ 2 ช้อนชา น้ำเปล่า 300 กรัม และใบตองสำหรับทำกระทง”

"เริ่มจากเตรียมสายบัว เด็ดดอกออก แล้วลอกเปลือกและเส้นใยที่อยู่บริเวณก้านออกให้สะอาด จากนั้นหั่นสายบัวเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วนำไปผึ่งให้หมาด ขั้นตอนนี้เป็นเอกลักษณ์ของวิธีทำแบบดั้งเดิมที่ช่วยเตรียมเนื้อสายบัวให้พร้อมสำหรับการนำไปตำและนวดผสมกับแป้ง”

"นำสายบัวที่ผึ่งจนหมาดแล้วใส่ลงในครก ตำพอให้เนื้อสายบัวแหลก แต่ไม่ต้องละเอียดจนเกินไป จากนั้นคั้นน้ำออกให้เนื้อสายบัวมีความแห้งพอเหมาะ ขั้นตอนนี้ช่วยให้เนื้อสายบัวสามารถเข้ากับส่วนผสมของแป้งได้ดี”

"ต่อมาเป็นขั้นตอนการเตรียมแป้ง นำแป้งข้าวเจ้าและแป้งมันผสมกัน เติมน้ำเล็กน้อย แล้วค่อย ๆ ใส่หัวกะทิ นวดให้แป้งกับกะทิเข้ากันอย่างทั่วถึง”

"จากนั้นเติมน้ำตาลและเกลือ นวดต่อจนส่วนผสมเป็นเนื้อเดียวกัน ก่อนใส่สายบัวที่เตรียมไว้ลงไป แล้วนวดให้กระจายตัวทั่วเนื้อแป้ง”

วิธีการนวดแป้งและเติมส่วนผสมสอดคล้องกับตำรับดั้งเดิมของชุมชนลำผักกูด

"ในมุมมองของภูมิปัญญาแพทย์แผนไทย สายบัวมีลักษณะจืดและเย็น จึงสัมพันธ์กับการลดความร้อนหรือธาตุไฟ ส่วนแป้งและน้ำตาลมีรสหวาน จึงสัมพันธ์กับธาตุดิน ขณะที่มะพร้าวและกะทิมีรสมันและหวาน จัดว่าเกี่ยวข้องกับการบำรุงธาตุดิน ส่วนเกลือมีรสเค็ม ซึ่งสัมพันธ์กับธาตุน้ำ”

"ดังนั้นตำรับนี้จึงสะท้อนแนวคิดการนำวัตถุดิบที่มีรสและคุณสมบัติต่างกันมาประกอบเป็นอาหารอย่างสมดุล”

"จากนั้นเตรียมใบตองสำหรับทำกระทง ใบตองช่วยเพิ่มกลิ่นหอมแบบธรรมชาติ และยังสะท้อนภูมิปัญญาการใช้วัสดุจากธรรมชาติในวิถีชีวิตของชุมชน”

"ตักส่วนผสมขนมสายบัวใส่ลงในกระทงใบตอง แล้วจัดเรียงลงในลังถึง โรยมะพร้าวทึนทึกขูดด้านบนเพื่อเพิ่มความหอมมัน”

"นำขนมไปนึ่งประมาณ 10 นาที จากนั้นเปิดฝาแล้วโรยมะพร้าวทึนทึกเพิ่มเติม ปิดฝานึ่งต่ออีกประมาณ 20 นาที จนขนมสุก เนื้อนุ่ม และมีกลิ่นหอมของสายบัวและมะพร้าว”

นี่เป็นวิธีการนึ่งตามตำรับดั้งเดิมที่กระทรวงวัฒนธรรมบันทึกไว้

"เมื่อขนมสุก นำออกมาพักให้เย็น เพื่อไม่ให้ไอน้ำหยดกลับลงบนขนม เพียงเท่านี้ก็จะได้ขนมสายบัวเนื้อนุ่ม หอมกลิ่นสายบัวและมะพร้าว รสหวานกลมกล่อม”

"ขนมสายบัวจึงไม่ได้เป็นเพียงขนมไทยธรรมดา แต่เป็นตัวแทนของภูมิปัญญา วิถีชีวิต และความผูกพันของคนในชุมชนลำผักกูด อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี ที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์และสืบทอดต่อไป”

"ขนมสายบัว

ภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี

สืบสานอาหารไทย สืบสานภูมิปัญญาชุมชน”